Cüveyriye bint Hâris (r.anha)

Hz. Muhammed’in (sav) hanımı ve Benî Mustalik reisinin kızı — onunla yapılan evlilik, sahâbenin yüz kadar esiri âzat etmesine ve bütün kabilesinin İslâm’a girmesine vesile oldu.

Kimliği ve Nesebi

Cüveyriye bint Hâris, Benî Mustalik reisi Hâris b. Ebû Dırâr’ın kızı. Âişe onu şöyle tarif eder: “Çok tatlı ve çok güzeldi; onu gören herkes güzelliğine hayran kalırdı.”

Siyerdeki Rolü

Benî Mustalik Seferi’nde (hicrî 5) esir alındı ve ensardan Sâbit b. Kays b. Şemmâs’ın payına düştü; onunla kendi hürriyetini satın almak üzere anlaşma yaptı (kitâbet) — bu, yalnız İslâm’ın tanıdığı bir haktır (Kur’an 24:33: “Elinizin altında bulunanlardan hürriyet belgesi isteyenlere, onlarda bir hayır görüyorsanız bunu yazın”). Bir reis kızı olarak câriye kalmaya razı olmadığından, hürriyetinin bedelini ödemek üzere yardım istemek için Peygamber’e (sav) geldi (Âişe’nin evinde). Peygamber (sav) ona, “Bundan daha hayırlısını versem ne dersin? — Seni ben âzat edeyim ve seninle evleneyim” diye teklif etti. Kabul etti ve hürriyeti mehri kılındı.

Önemli Olaylar

• Esirlerin âzat edilmesi. Ensar, Peygamber’in (sav) Cüveyriye ile evlendiğini duyunca, “Peygamber’in (sav) hısımlarını nasıl köle olarak tutabiliriz?” dediler — ve bütün esirleri birer birer âzat ettiler; öyle ki yaklaşık 100 kişi hürriyetine kavuştu. Âişe, “Kavmine Cüveyriye’den daha çok bereket getiren bir kadın bilmiyorum” demiştir.
• Kabilesinin İslâm’ı. Hâris, kavminin fidyesini vermeye geldiğinde Peygamber (sav) tercihi Cüveyriye’ye bıraktı; o, öz babasına karşı onu seçti. Bundan etkilenen Hâris İslâm’a girdi, onunla birlikte bütün kabile de girdi; Peygamber (sav) onu yeniden reis tayin etti ve mallarını geri verdi — kabile, artık müslüman olarak eski hâline döndü.
• Takvâsı ve büyük zikir. Peygamber (sav) bir defasında onu, sabah namazından saatler sonra hâlâ musallâsında zikirle meşgul buldu ve ona, sevabı saatlerce zikre denk olan bir cümle öğretti: “Yarattıklarının sayısınca, kendi rızasınca, arşının ağırlığınca ve kelimelerinin mürekkebince Allah’ı hamd ile tesbih ederim.” Başka bir defasında da yalnızca cuma gününü oruç için ayırmamasını tavsiye etti.

Şahsiyeti ve Dersler

Takvâsı, orucu ve cömertliğiyle tanınırdı. Peygamber (sav) ile evlenme kararı, bütün kabilesinin hürriyetine ve imanına vesile oldu — bu, Peygamber’in (sav) evliliklerinin ganimete ya da güce değil, merhamete ve davete hizmet ettiğinin en açık göstergesidir.

Vefatı

Cüveyriye (r.anha) nispeten uzun bir ömür sürdü ve yaklaşık 65 yaşında, ~hicrî 50’de vefat etti — Hasan (ra) ile aynı yıl.

Çapraz Başvurular

• Hz. Muhammed (sav) — kocası; hürriyetini ona mehir kıldı
• Benî Mustalik Seferi — esir alındığı sefer
• Rıkk — hikâyesinin örneklediği, âzada yönelen kölelik
• Âişe bint Ebû Bekir — kıssasının râvisi
• Hasan b. Ali — aynı yıl vefat etti

Kaynaklar

• S008 — Yasir Qadhi, Siyer ders serisi Bölüm 051–060 (Bölüm 054).
• Klasik: Âişe’nin rivayeti İbn İshak/İbn Hişâm’da (Sîretü Resûlillâh); büyük zikir ile cuma orucuna dair hükümler Sahîh-i Müslim ve Ebû Dâvûd’da.