Mülk-i Yemîn (Câriyelik) ve Kölelik Ahlâkı

Mülk-i Yemîn — “sağ ellerin sahip olduğu kimseler” — bir esirin câriye hâline gelebildiği kurumun adıdır. Hocanın açıkça ele almakta ısrar ettiği, dobra ve “sorunlu” başlık budur. Rıkk’ı (âzatlığa yönelen kölelik) tamamlar ve genişletir.

Tek cümleyle: modern öncesi câriyelik kurumu — İslâm’ın başka hiçbir yerde bulunmayan onur güvenceleriyle çerçevelediği ve modern zamanlarda âlimlerin icmâıyla kapattığı kurum.

Tanım

Mülk-i Yemîn, nikâh akdi olmaksızın sahibine helâl olan câriyedir. Eş değildir — bu yüzden Mâriye Müminlerin Anneleri arasında sayılmaz. Şeriatta kölenin tek meşrû kaynağı, fidyeyle salıverilmemiş bir savaş esiridir; hür bir insanı alıkoymak da bir müslümanı köleleştirmek de kesinlikle haramdır.

Siyerdeki Yeri

Örnek olay, Mısır Mukavkısı tarafından Peygamber’e (sav) hediye edilen ve ona İbrâhim’i doğuran Kıptî Mâriye’dir. Oğlu onu ümmü veled yaptı: artık satılamaz ve devredilemezdi, sahibinin vefatıyla da hür oluyordu — İslâm’ın çocuk doğurmaya bağladığı bir onur. Sakatlanmış hizmetkâr Ma’bûr hadisesi de İslâm’ın kölelerin sakatlanmasını yasakladığını gösterir.

Öne Çıkan Hususlar

• Tarihî dürüstlük — ne kadar “yumuşatılırsa yumuşatılsın” Mâriye’nin eş değil câriye olduğu gerçeği değişmez; fakat İslâm diyarlarında uygulandığı hâliyle bu kurum, 19. yüzyıl Amerikan mal köleliğiyle (hür insanların kaçırılması, insanlıktan çıkarılması) kıyas kabul etmez. İlk Avrupalı seyyahlar kölelere gösterilen yumuşaklığa hayret etmişlerdir; bazıları hükümdarlığa kadar yükselmiştir (Memlükler, yani “Köle Hanedanı”).
• Kitâb-ı Mukaddes peygamberleriyle karşılaştırma (Dâvûd, Süleyman ve yüzlerce eşleri/câriyeleri) mümin bir yahudi veya hıristiyana karşı geçerlidir, ama modern agnostiklere karşı zayıftır — onlara verilecek dürüst cevap, modern öncesi bütün dünyanın farklı düşündüğü ve bunun ancak yakın zamanda değiştiğidir.
• Modern icmâ — kölelik “geçmişte kalmış bir şeydir”; hiçbir âlim geri dönmesini istemez. İbn Useymîn bile 1990’larda Bosna’daki savaşçılara Mülk-i Yemîn’i canlandıramayacaklarını söylemiştir.
• Neden konuşulmalı — müslüman gençlerin böyle hadiseleri, Peygamber’in (sav) bütün şahsiyetinden 2–3 olayı ayıklayıp silâh gibi kullanan İslâmofobların ağzından değil, İslâmî bir ahlâk çerçevesinde açıklanmış olarak duyması daha iyidir.

İlgili: Yeni Müslümanlara Kolaylık

Aynı ciltten akraba bir fıkıh noktası: Peygamber (sav) yeni müslüman olan Sakīf’lilere zekât ve cihad ibaresini kaldırdı; imanın onları zaten oraya getireceğini biliyordu. Bu ya ona (sav) mahsus sayılır (nebevî önbilgi) ya da imamın geçici olarak eksik şartları kabul etme hakkı olarak okunur. Buradaki irşad dersi: İslâm’a yeni girenlere son derece müsamahalı olun; iman büyüyene kadar kusurlarını görmezden gelin (haklı çıkarmayın).

Çapraz Başvurular

Rıkk (İslâm’da Kölelik Kurumu) · Mâriye el-Kıbtiyye (r.anha) · İbrâhim b. Muhammed (ra) · Hz. Muhammed (sav)

Kaynaklar

• S012 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 097 (ve müsamaha noktası Bölüm 095’ten). Sahîh-i Müslim (Mâriye; Ma’bûr hadisesi; “çocuğu onu hür kıldı”).