Îlâ — Peygamber’in (sav) Hanımlarından Ayrı Kalması

Peygamber’in (sav) hayatında bütün şehre ve Kur’an’a kadar ulaşan tek aile içi anlaşmazlık: hanımları daha yüksek bir yaşam standardı isteyince onlardan bir ay ayrı kalması (îlâ) ve onlara sunulan ilâhî tahyîr (seçim hakkı).

Tek cümleyle: Peygamber (sav) bir ay boyunca hanımlarından ayrılır — hükümdarlık yerine abden-resûlâ olmayı seçişi.

Tarih (Hicrî / Milâdî)

İhtilâflıdır (hicrî 4–9 arası); dokuz hanımın da mevcut olması ve Hayber/Fetih sonrası artan servet c. hicrî 8–9’ye işaret eder, muhtemelen Tebük’ten önce (Gassânî arka planı). Bkz. Açık sorular.

Arka Plan — abden-resûlâ

Ümmete servet akmaya başlamıştı (Bedir fidyeleri, Hayber, Fedek, Huneyn), buna rağmen Peygamber (sav) bilerek seçilmiş bir yoksulluk hayatı sürdürdü. Allah ona meliken-resûlâ (hükümdar peygamber) ya da abden-resûlâ (kul peygamber) olma seçeneğini sunduğunda — Cebrail’in tevazu tavsiyesi üzerine — kul olmayı seçti (Müsned-i Ahmed). Âişe ve Hafsa öncülüğündeki hanımları, mevcut servetten daha adil bir pay istediler — helâl bir talep, günah değil.

Ne Oldu

• Peygamber (sav) bir üst odaya (meşrübe) çekildi ve bir ay boyunca hanımlarına yaklaşmamak üzere yemin (îlâ) etti; onları boşadığı söylentisi yayıldı ve Medine, üzüntü içinde Mescid’de toplandı.
• Ömer’in rivayeti (Sahîh-i Müslim): Mekkeli ve Medineli hanımların davranışları arasındaki fark; Hafsa’yı azarlaması; girmek için üç kez izin istemesi; Ömer’i gözyaşlarına boğan çıplak oda (arpa, bir su tulumu, Peygamber’in (sav) yanını belli eden bir lif hasır); “Allah’ın bizim için âhireti, onlar için dünyayı seçmesine razı değil misin?”
• Teyit — “Onları boşamadım; bir ay îlâ yaptım” — ve o ay 29 gün çıktı (“ay 29 gün de olabilir”).
• Tahyîr (Kur’an 33:28–29) — Âişe’den başlayarak her hanıma, “Allah’ı, Resulünü ve âhiret yurdunu” mu yoksa “dünyayı ve süsünü” mü seçtiği soruldu; ikincisini seçene güzellikle serbest bırakılma vardı. Âişe anne babasına danışmadan seçti; hanımlarının hepsi onu (sav) seçti.

Sonuç ve Önemi

• Peygamber’in (sav) sadeliğinin ve bir evliliği düzeltme yönteminin modeli — ayrıl, öfke yatışsın, sonra seç; “onları yataklarında yalnız bırakın” (Kur’an 4:34), evi terk eden erkek olur, asla kadın değil.
• Ömer’in sözü vahiyle desteklendi (Kur’an 66:4); bu, böyle birkaç vakadan biridir.
• İlgili: Mâriye / Tahrim Suresi hadisesi (Mâriye); Hafsa’nın bir sırrı ifşa etmesi Kur’an 66:1–5’i getirmiştir.

Dersler

• Cinsiyet rolleri, şeriatın sınırları içinde kültüreldir (Mekkeli hanımlara karşı Medineli hanımlar).
• Peygamber’in (sav) ve ehl-i beytinin insanîliği — evlilikteki sürtüşme normaldir, tabu değil; iyi evlilik, meseleleri önemsiz olan ve çabucak çözülen evliliktir.
• “Peygamber’in (sav) eli hiçbir kadına ya da hizmetçiye kalkmamıştır” (Âişe) — kadın dövmenin norm olduğu bir toplumda.
• İhtiyar — bir koca, hanımına boşanma seçeneğini meşrû biçimde sunabilir (fıkhî bir fayda).

Çapraz Başvurular

Îlâ (Evlilikten Uzak Durma Yemini) · Âişe bint Ebû Bekir (r.anha) · Hafsa bint Ömer (r.anha) · Mâriye el-Kıbtiyye (r.anha) · Ömer b. Hattâb (ra) · Hz. Muhammed (sav)

Kaynaklar

• S012 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 098. Sahîh-i Müslim ve Buhârî (Ömer’in rivayeti; üst oda; Kur’an 66:4), Müsned-i Ahmed (abden-resûlâ). Kur’an 33:28–29; Kur’an 66:1–5; Kur’an 4:34.