Îlâ (Evlilikten Uzak Durma Yemini)

Îlâ (îlâ’), evlilik içindeki bir anlaşmazlığın yatışmaya ihtiyaç duyduğu durumlarda başvurulan, bir süre boyunca eşine yaklaşmamak üzere Allah’a edilen yemindir (halaf). Süre dört aydan az olduğu takdirde câizdir.

Tek cümleyle: kocanın süreli uzak durma yemini — Peygamber’in (sav) evliliğindeki tek anlaşmazlıkta başvurduğu çare.

Tanım

Belirli bir süre karı-koca ilişkisinden uzak durmak üzere Allah’ın huzurunda edilen bağlayıcı bir yemin. Dört ayın altında kaldığı sürece meşrû bir yatıştırma tedbiridir; Kur’an, kadının belirsizlik içinde bırakılmasına yol açmasın diye ona bir üst sınır koyar (Kur’an 2:226–227). Bozulursa yeminin keffâreti gerekir.

Siyerdeki Yeri

Peygamber (sav), hanımlarıyla yaşanan anlaşmazlık sırasında bir aylık bir îlâda bulundu — bu ay 29 gün çıktı (“ay 29 gün de olabilir”). Bu, çatışmayı sertlikle değil, ayrılık ve tefekkür yoluyla çözmenin sünnetini gösterir.

İlgili: et-Tahyîr ve el-İhtiyâr

Tahyîr — hanımlara, “Allah’ı, Resulünü ve âhiret yurdunu” ya da “dünya hayatını ve güzel bir şekilde salıverilmeyi” seçmeleri için sunulan ilâhî tercih (Kur’an 33:28–29).
İhtiyâr — kocanın, boşanma seçeneğini hanımının eline bırakma hakkı. Fukahanın çoğu bir süre şartı arar; Hanefîler süresiz olmasına da izin verir. Kadın kendini seçerse, sözüyle bir talâk vâki olur.

Deliller

Kur’an 2:226–227 (îlânın hükmü); Kur’an 33:28–29 (tahyîr); Sahîh-i Müslim’de Ömer hadisi (çardak; “bir ay îlâ yaptım” teyidi).

Dersler

İslâm, boşanma düşünülmeden önce evlilik buhranını atlatmanın düzenli ve insanî bir yolunu verir — “onları yataklarında yalnız bırakın” (Kur’an 4:34; erkek geri çekilir, kadını asla evden çıkarmaz).

Çapraz Başvurular

Îlâ — Peygamber’in (sav) Hanımlarından Ayrı Kalması · Âişe bint Ebû Bekir (r.anha) · Hafsa bint Ömer (r.anha) · Hz. Muhammed (sav)

Kaynaklar

S012 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 098. Sahîh-i Müslim ve Buhârî. Kur’an 2:226–227; Kur’an 33:28–29.