Tâif Kuşatması

Sakīf kabilesinin yurdu olan surlarla çevrili dağ şehri Tâif’in, Huneyn Savaşı’nın hemen ardından Şevval, hicrî 8’de yapılan ve başarısız olan kuşatması. Âlimler genellikle Huneyn ile Tâif’i tek ve kesintisiz bir sefer sayarlar. Bu kuşatma bir fetihle değil — fetih olmadı —, Peygamber’in (sav) bir zamanlar kendisini taşlayan şehre gösterdiği merhametle (Tâif Vak’ası sayfasına bakınız) ve ardından gelen Huneyn ganimetinin taksiminden çıkarılan kelâmî ve fıkhî derslerle hatırlanır.

Tarih (Hicrî / Milâdî)

Şevval, hicrî 8’in (MS 630) son haftası; müslümanlar Tâif’in dışında iki haftadan az kaldılar (muhtemelen 11–13 gün). Tâif’in kendisi bir yıl sonra (hicrî 9 — Heyetler Yılı) İslâm’a girdi.

Arka Plan

Sakīf ve Hevâzin Huneyn’de bozguna uğratıldıktan sonra kaçan Sakīf Tâif’e çekildi — kalın surları, yaklaşık bir yıllık erzak stoku ve akan suyu olan, neredeyse ele geçirilemez, yeşil bir yayla şehri. Bunu daha Mekke’deyken öngören Peygamber (sav), kuşatma tekniğini öğrenmeleri için Cüreş kabilesine adamlar (aralarında Urve b. Mes’ûd ve Gaylân b. Seleme) göndermişti bile.

Ne Oldu

• Müslümanlar tarihte ilk defa, Cüreş’te öğrenilen üç kuşatma tekniğini uyguladılar: mancınık, koçbaşı ve kaplumbağa düzeni (debbâbe) — mancınığı kullanan ilk müslüman Peygamber’dir (sav).
• Hiçbiri surları yaramadı; savunanlar kızgın yağ ve ok yağmuru döktü, sahâbeden bir kısmını şehit ettiler. Bunun üzerine müslümanlar, Tâif akrabalık hatırına yalvarıncaya ve Peygamber (sav) vazgeçinceye kadar çevredeki ekinleri ve bağları yaktılar (buna ancak son derece zaruret hâlinde izin verilir).
• Şehirden çıkıp kendilerine katılan her köleye hürriyet ilân etti — yaklaşık iki düzine kişi çıktı — ve müslüman olan herkese emân verdi. Şehir ise direndi.
• Moral bozan ikinci bir ok yağmurundan sonra Peygamber (sav) kuşatmayı kaldırdı. Sahâbe kendisinden Sakīf’e beddua etmesini isteyince, onlar için dua etti: “Allah’ım, Sakīf’e hidayet ver ve onları bize getir.” (Allah kabul etti — ertesi yıl geldiler.) Ordu Ci’râne’ye döndü.

Huneyn Ganimetinin Taksimi (Ci’râne’de)

Genellikle Tâif ile birlikte anlatılan büyük devam bölümü budur:

• Rekor hediyeler (kişi başı 100 deve) müellefe-i kulûb’a — Kureyş’in ve bedevîlerin ileri gelen reislerine — gitti; Ensâr ise büyük paydan hiçbir şey almadı ve içlerinden söylendiler; Peygamber’in (sav) dokunaklı konuşması Huneyn sayfasında anlatılır.
• Hâricîlerin ilk örneği. Bir adam (Zülhuveysıra) onu (sav) taksimde adaletsizlikle suçladı — “âdil ol!” / “bunu Allah için yapmadın.” Peygamber (sav) “Yazıklar olsun sana — ben âdil değilsem kim âdildir?” diye karşılık verdi ve Maslahat (Kamu Yararı) gereği — “kendi ashabımı öldürüyor” denmemesi için — Ömer’in onu öldürme isteğini reddederek şunu haber verdi: “Onun soyundan bir kavim çıkacak; Kur’an okuyacaklar fakat boğazlarından aşağı geçmeyecek… okun avı delip geçtiği gibi İslâm’dan çıkacaklar.” Hâricîler’in tohumu budur.
• Hevâzin nihayet müslüman oldu ve ailelerini tercih etti; sahâbe onları karşılıksız iade etti (Huneyn sayfasına bakınız); Mâlik b. Avf yerine iade edildi. Peygamber (sav) üçüncü umresi için Ci’râne’de ihrama girdi (dördünden biri — biri yalnız Hudeybiye’nin karşılığı, Umretü’l-kazâ, bu ve Hac).

Dersler

• İstişare ve liderin tevazuu — Peygamber (sav) önce ayrılmak istedi, fakat hevesli genç sahâbenin kalmasına izin verdi; neticede onun (sav) ilk görüşü en isabetlisiydi.
• İntikam yerine merhamet — kendisine işkence eden şehir için dua; İslâm’ın gayesi kan değil, hidayettir.
• Bu dünya asla tam zafer değildir — zirvedeyken bile, Mekke’nin hemen ardından Peygamber (sav) Tâif’i alamadı ve Huneyn’in yaklaşık 4 katı zayiat verdi. Kayıp, ilâhî gazabın işareti değildir; Allah böyle imtihan eder. (Yasir Qadhi’nin bu seferden çıkardığı geniş Rıkk (İslâm’da Kölelik Kurumu) tartışmasına ve tevekkül ile sebep tevhidine de bakınız.)
• İslâm bilim karşıtı değildir — Peygamber (sav) kuşatma tekniğini başkalarından çekinmeden öğrendi.

Güvenilirlik

Mancınık/kaplumbağa düzeni, ekinlerin yakılması, kölelerin âzat edilmesi ve Sakīf için yapılan dua megāzî geleneğindedir; hâricîlerin ilk örneği hadisi ile Hakîm b. Hizâm Buhârî ve Müslim’dedir. Kuşatmanın süresi gerçekten ihtilâflıdır (2 hafta / 20 / 30 / 40 gün — Yasir Qadhi 2 haftadan azını tercih eder).

Çapraz Başvurular

Huneyn Savaşı · Tâif · Tâif Vak’ası · Müellefe-i Kulûb · Maslahat (Kamu Yararı) · Rıkk (İslâm’da Kölelik Kurumu) · Tevekkül (Allah’a Güvenme) · Ömer b. Hattâb (ra) · Mâlik b. Avf en-Nasrî · Hz. Muhammed (sav) · Şûrâ (İstişare) · Siyer Kronolojisi

Kaynaklar

• S011 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 083 ve 086. İbn İshak/İbn Hişâm, Vâkıdî (Megāzî), İbn Sa’d, Taberî; Sahîh-i Buhârî ve Müslim (hâricîlerin ilk örneği, Hakîm b. Hizâm); Kur’an 9:60 (zekâtın sekiz sınıfı, müellefe-i kulûb dâhil) kaynaklıdır.