Huneyn Savaşı — Siyer Ansiklopedisi

İslâm ile Arap putperestliği arasındaki son savaş; hicrî 8 Şevval ayında Huneyn vadisinde — Mekke’nin Fethi’nden birkaç hafta sonra — verilmiştir. Kur’an’da açıkça adı geçen yalnızca iki savaştan biridir (Bedir ile birlikte — Kur’an 9:25). Yaklaşık 12.000 kişilik müslüman ordusu başlangıçta pusuya düşürülüp bozguna uğradı, ardından Peygamber’in (sav) çevresinde toplanarak bütün siyerin en büyük ganimetini getiren kesin bir zafere ulaştı.

Tarih (Hicrî / Milâdî)

Şevval, hicrî 8 (MS 630). Peygamber (sav) Mekke’den 6 Şevval’de ayrıldı (Fetih’ten beri orada geçirdiği ~19 günün ardından) ve Huneyn’e 10’unda ulaştı.

Arka Plan

Sakīf kabilesi (putu Lât olan Tâif şehrinin halkı) ve bedevî akrabaları Hevâzin — Kureyş’in eski rakipleri — Mekke’nin düşüşünü putperestliğin sonu olarak gördüler ve müslümanlarla savaşıp Kâbe’nin hizmetini ele geçirmek üzere harekete geçtiler. Saikleri şuydu: putperestliği korumak ve yenilmiş Kureyş’in yerini almak.
Yeni seçilmiş genç reisleri Mâlik b. Avf en-Nasrî (~30 yaşında) önderliğinde ~20.000 kişi topladılar. Âmâ kıdemli Düreyd b. Sımme’nin öğüdüne rağmen Mâlik, azimlerini pekiştirmek için kadınları, çocukları ve sürüleri savaş meydanına getirdi — kaderi belirleyen bir hata.
Peygamber (sav) Abdullah b. Ebû Hadrad aracılığıyla onları gözetletti, sonra ~12.000 kişi topladı — 10.000’i Medine’den, buna ek olarak ~2.000 yeni Mekkeli; bir kısmı henüz müslüman değildi (Safvân b. Ümeyye, Ebû Süfyân ve Hakîm b. Hizâm’dan zırh ödünç aldı — hepsi geri ödendi). İlk defa bir müslüman “12.000 kişiyle nasıl yenilebiliriz ki?” diye övündü — Peygamber (sav) bunu azarladı.

Ne Oldu

Pusu. Sakīf/Hevâzin, dar bir geçidin yamaçlarına okçular gizledi ve aşağıya bir yem birlik bıraktı. Müslümanlar şafakta içeri daldılar; yem birlik “kaçtı”; ardından ok yağmurları boşandı ve asıl kuvvet hücuma geçti. Büyük ölçüde yeni olan ordu topluca bozulup kaçtı — tam da Kur’an 9:25’in anlattığı gibi (“yeryüzü bütün genişliğine rağmen size dar geldi… sonra arkanızı dönüp kaçtınız”).
Peygamber (sav) sebat eder. O kaçmadı; katırının üzerinde şöyle seslendi: “Bana gelin! Ben Allah’ın Resulüyüm! Ben Abdullah oğlu Muhammed’im!” ve “Ben peygamberim, bunda yalan yok — ben Abdülmuttalib’in oğluyum [torunuyum]!” — yeni müslümanlar için İslâmî ve kabilevî bağlılığı bir arada anıyordu (aşağıdaki Ek not’a bakınız). Gür sesli amcası Abbas kabileleri tek tek adlarıyla geri çağırdı — önce Rıdvân ehlini.
Toparlanma. Sahâbe akın akın geri döndü. Peygamber (sav) Sakīf’e doğru bir avuç toprak attı (“Yüzler kara olsun”), Allah sekînesini ve görünmeyen melek ordularını indirdi (Kur’an 9:26 — Cübeyr b. Mut’im onları siyah bir bulut gibi gördü) ve yalnızca bir “A planı” olan düşman darmadağın kaçtı. Peygamber’i (sav) intikam için öldürmeye gelen Şeybe b. Osman orada İslâm’a hidayet buldu.
Takip çarpışmalara yol açtı (Evtâs’taki dâhil); yalnız dört müslüman öldürüldü, fakat çok sayıda yaralı oldu — meşhurdur ki dört Râşid halifenin hepsi (Ebû Bekir, Ömer, Osman, Ali) Huneyn’de yaralandı. Hâlid bir çarpışmada bir kadını öldürdü → Peygamber (sav) savaşçı olmayanların öldürülmesini yasakladı.

Ganimet ve esirler

Elde edilenler siyerin en büyüğüydü: ~6.000 esir, ~24.000 deve, ~40.000 keçi; Ci’râne’de toplandı. Esirler arasında Peygamber’in (sav) süt kardeşi Şeymâ bint Hâris de vardı (delili: bebekliğinden kalan ısırık izi) — âzat edildi ve kendisine ihsanda bulunuldu; daha zayıf bir rivayete göre ise yaşlı süt annesi Halîme de vardı (onu kendi ridâsının üzerine oturttu).
Peygamber (sav), Hevâzin’in İslâm’a girip ailelerini geri istemesi için (bir zamanlar Benî Mustalik’in yaptığı gibi) Ci’râne’de neredeyse bir ay bekledi. Gelmeyince ganimeti dağıttı.

Dağıtım ve Ensar (ayrıca bkz. Tâif Kuşatması)

Müellefe-i kulûb’a görülmemiş servetler — kişi başı 100 deve — verdi: Ebû Süfyân, Safvân (sonra müslüman oldu: “vermeye devam etti, sonunda bana en sevgili insan oldu”), Uyeyne b. Hısn, Akra’ b. Hâbis, Muâviye, Hâris b. Hişâm ve ~60–70 ileri gelen — kendisine hiçbir şey ayırmadı.
Ensar bu büyük paydan hiçbir şey almadı ve bazı gençleri söylendi. Peygamber (sav) onları yalnız başına topladı ve siyerin en dokunaklı hitabelerinden birini yaptı — “İnsanlar bir vadiye, Ensar başka bir vadiye gitse, ben Ensar’ın vadisini seçerdim… İnsanların koyun ve develerle evlerine dönmesine, sizin ise Allah’ın Resulüyle dönmenize razı değil misiniz?” — sakalları gözyaşlarıyla ıslanıncaya kadar.
Hakîm b. Hizâm üç kez daha fazlasını istedi, sonra Peygamber’in (sav) uyarısını (“bu mal tatlı ve yeşildir…”) gönlüne yerleştirdi ve bir daha hiç kimseden bir şey istemedi. Hâricîlerin ilk örneği Zülhuveysira burada ortaya çıktı — “adaletli ol!” — ve Maslahat (Kamu Yararı) gereği bağışlandı (bkz. Tâif Kuşatması).
Hevâzin sonunda geldi, mal yerine ailelerini seçti; Peygamber (sav) ince bir yöntemle (öğle namazından sonra sorarak, önce kendi kabilesinin esirlerini âzat ederek) sahâbeye onları karşılıksız geri verdirdi. Reisleri Mâlik b. Avf müslüman oldu ve yeniden reis tayin edildi. Peygamber (sav) ardından üçüncü umresi için Ci’râne’de ihrama girdi.

Ek not — milliyetçilik helâl midir?

Peygamber’in (sav) savaş narası (“Ben peygamberim… Abdülmuttalib’in oğluyum”) — yalnız burada, nesep çağrısıyla toplanacak yeni müslümanlar ve gayrimüslimler için kullanılmıştır — ata ya da millet duygusunun özünde haram olmadığını gösterir: yerinde kullanıldığında sakıncası yoktur, yeter ki İslâm’ın izzetinin önüne asla geçmesin (o (sav) önce peygamberliğini andı). Safvân’ın “bana bir Hevâzinlinin değil bir Kureyşlinin hükmetmesi daha iyi” sözü, onun (sav) muhatap olduğu zihniyeti gösterir.

Asılan Ağaç (Zâtü envât)

Yolda, yeni müslüman olan Ebû Vâkıd el-Leysî Peygamber’den (sav), müşriklerde olduğu gibi kendilerine uğur için kutsal bir “asılan ağaç” yapmasını istedi. O (sav), bunun Benî İsrâil’in Mûsâ’ya (a.s.) söylediğinin tıpatıp aynısı olduğuna yemin etti (“bize bir ilâh yap” — Kur’an 7:138). Dersler: uğurluk nesneleri ve batıl inançlar bir tür şirktir; bununla birlikte cahillikle işlenen bir şirk fiili, kişiyi kendiliğinden müşrik yapmaz — bu, halkın değil, âlimlerin vereceği bir hükümdür (daha geniş akaid için bkz. Tâif Kuşatması).

Güvenilirlik

Huneyn Kur’an’da anılmıştır (Kur’an 9:25–26) ve özü — bozgun, Peygamber’in (sav) sebatı, toprak, sekîne ve melekler — sağlam biçimde sabittir; savaş narası cümleleri hadislerdedir. 20.000 / 12.000 rakamları standart rivayetlere uyar, ancak Arap sayıları abartıya meyillidir. Şeybe’nin rivayeti ile Şeymâ/Halîme kıssaları İbn İshak’tandır (Halîme rivayeti daha zayıf, Beyhakī). Meleklerin siyah bulut olarak görülmesi (Cübeyr b. Mut’im) kaynağına atfen aktarılmıştır.

Dersler

Zafer sayıdan ya da hazırlıktan değil, Allah’tan gelir (Kur’an 9:25’in bütün maksadı budur) — tevekkül sebebe değil, Müsebbibü’l-esbâb’a olmalıdır (bkz. Tevekkül (Allah’a Güvenme), Tâif Kuşatması).
Kibir ve aşırı güven felâketi davet eder; iyimserlik (“yarın inşallah bu bizim ganimetimizdir”) ise sünnettir.
İnsanlara seviyelerine göre muamele et — kalbi henüz sağlamlaşmamışa servet, Ensar’a şeref.

Çapraz Başvurular

Tâif Kuşatması · Mekke’nin Fethi · Huneyn · Tâif · Mâlik b. Avf en-Nasrî · Düreyd b. Sımme · Safvân b. Ümeyye · Abbas b. Abdülmuttalib (ra) · Hakîm b. Hizâm (ra) · Müellefe-i Kulûb · Ensar (Medineli Yardımcılar) · Tevekkül (Allah’a Güvenme) · Maslahat (Kamu Yararı) · Hz. Muhammed (sav) · Siyer Kronolojisi

Kaynaklar

S011 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 082–083 ve 086. Dayandığı kaynaklar: tefsiriyle birlikte Tevbe Suresi (Kur’an 9:25–26); İbn İshak/İbn Hişâm, Vâkıdî (Megāzî), İbn Sa’d (Tabakāt), Taberî; savaş narası, Ensar’a hitabe, Hakîm b. Hizâm ve hâricîlerin ilk örneği için Sahîh-i Buhârî ve Müslim. Kur’an 7:138 (Zâtü envât).