Uhud ile Hendek Arasındaki Seferler (İkinci Bedir ve Zâtürrikā)

Hiçbir savaşın fiilen vuku bulmadığı, buna rağmen her biri önemli olan iki gazve: Bedrülmev’id (Kureyş’in Uhud’da verip sonra tutmadığı randevu) ve Zâtürrikā Gazvesi (Salâtü’l-havf’ın meşrû kılınmasına, başarısız bir suikast girişimine ve Câbir’in devesine dair sevilen kıssaya sahne olan sefer).

Tarih

İbn İshak’a göre her ikisi de Şâban hicrî 4’tedir. (Zâtürrikā’nın tarihlendirme ihtilâfı için aşağıya bakınız.)

Arka Plan

Uhud’un sonunda Ebû Süfyân şöyle seslenmişti: “Bundan bir yıl sonra Bedir’de yine buluşacağız!” Uhud hicrî 3’te olduğuna göre randevu Şâban hicrî 4’e düşüyordu.

Ne Oldu — Bedrülmev’id (İkinci Bedir)

Peygamber (sav) ~1.500 sahâbî ile yola çıktı, Ali’yi sancaktar yaptı ve Kureyş’i bekleyerek Bedir’de bir haftadan fazla konakladı. Kureyş de ~2.000 kişi topladı ve Mekke’den çıktı; fakat gönülsüzdüler ve kuraklık yılı olduğu mazeretiyle geri döndüler — “ailelerimizle ilgilenmemiz gerekiyor.” Hiçbir çarpışma olmadı. Bu hadise güç dengesinin kaydığını gösterdi: müslümanlar güçleniyor, Kureyş zayıflıyordu.

Ne Oldu — Zâtürrikā Gazvesi

Yağmacılığıyla bilinen büyük bir kuzey bedevî kabilesi olan ve önleyici bir baskın hazırladığı düşünülen Gatafân’a karşı bir sefer. Peygamber (sav) 700 kişiye kumanda etti; iki taraf bir iki hafta birbirini görecek mesafede oturdu ve Gatafân çatışmamayı seçti. Fakat dört şey vuku buldu:

Salâtü’l-havf’ın indirilmesi. Allah, nöbetleşe kılınan korku namazının usulünü bildirdi — imam namazın tamamını kıldırırken bir grup namaz kılar, bir grup da silahlı olarak nöbet tutar, sonra yer değiştirirler (Salâtü’l-havf, Kur’an 4:102).
Gavres b. Hâris’in suikast girişimi. Sıcak dönüş yürüyüşünde ordu gölgelenmek için dağıldı ve uyudu; Gatafânlı Gavres b. Hâris, uyuyan Peygamber’in (sav) kılıcını alıp kınından çıkardı. Bir rivayete göre, “Seni benden kim korur?” diye sordu — Peygamber (sav) “Allah” diye cevap verdi ve kılıç, titreyen elinden düştü. Peygamber (sav) kılıcı aldı ve ona aynı soruyu sordu; Gavres merhamet diledi, bağışlandı ve “bütün insanların en hayırlısının yanından geldim” diyerek evine döndü. (Buhârî’de Câbir’den rivayet edilmiştir.)
Abbâd b. Bişr’in namazı. Ammâr b. Yâsir ile birlikte gece nöbeti tutan Abbâd b. Bişr (ra), bir düşman kendisine oklar atarken namaz kıldı; her oku çıkarıp namazına devam etti — (rivayete göre) Yusuf Suresi’ni okuyordu — neredeyse bayılacak hâle gelinceye kadar namazını bozmadı: “Peygamber’in (sav) bana verdiği vazife olmasaydı, namazımı kesmektense ölmeyi yeğlerdim.”
Câbir’in devesinin kıssası. Aşağıya bakınız.

Câbir b. Abdullah’ın (ra) Kıssası

En zayıf devenin üstünde geride kalan, babasının Uhud’daki ölümüne, borçlarına ve yedi kız kardeşine üzülen genç Câbir (16–17 yaşında) Peygamber (sav) tarafından konuşturuldu. Câbir’in kız kardeşlerini yetiştirmeye yardım etsin diye yaşça büyük dul bir kadınla evlendiğini öğrenince Peygamber (sav) tasvip etti: “Doğru yapmışsın.” Sonra Câbir’in yaşlı devesine bindi, “Bismillah” dedi, ona bir vurdu ve deve Câbir’in gördüğü en hızlı deve oldu. Peygamber (sav) onu satın almak için pazarlık etti (bir dirhemden başlayıp 40’a kadar) — sonra Bilâl vasıtasıyla fazlasıyla ödeyip deveyi geri verdi: “Deveni elinden almak için pazarlık ettiğimi mi sandın? Parayı da al, deveni de al!” — Câbir sadaka gibi hissetmesin diye gizlenmiş bir hediye. İbn Hacer, bu hadisten 100’den fazla fayda çıkarılabileceğini söylemiştir.

Katılanlar

Peygamber (sav); Ali (İkinci Bedir’de sancaktar); Gavres b. Hâris; Abbâd b. Bişr; Ammâr b. Yâsir; Câbir b. Abdullah (müslümanlar / hadiseler). Ebû Süfyân kumandasında Kureyş; Gatafân (muhalifler).

Sonuç ve Önemi

Her iki gazve de bir savaş doğurmadı; yine de ikisi de davayı ilerletti: Kureyş’in gelmemesi müslümanların yükselişini teyit etti, Zâtürrikā ise ümmete Salâtü’l-havf teşriini ve Allah’a güven, namaz sevgisi ile Peygamber’in (sav) tek tek insanlara gösterdiği şefkatli ilgi hakkında kalıcı dersler kazandırdı.

Dersler

Allah’ın korumasına güven (Gavres’in tehdidine verilen “Allah” cevabı) ve müstakbel bir suikastçıya bile merhamet.
Abbâd b. Bişr’de Kur’an’ın ve namazın tatlılığı.
Peygamber’in (sav) en zayıf, en geride kalana babacan ilgisi; Câbir’in devesinden alım satım fıkhı (pazarlık, bir büyüğe “hayır” demek, bir akde şart eklemek).

Güvenilirlik

Zâtürrikā’nın tarihi ihtilâflıdır: İbn İshak onu burada, Şâban hicrî 4’e koyar; Buhârî ise Hayber’den (hicrî 7) sonraya yerleştirir. Her iki yönde de deliller vardır; hicrî 4 lehindeki temel delil, Câbir’in Uhud’dan hemen sonra evlendiğini ve Peygamber’in (sav) onun evli olduğunu henüz bilmediğini söylemesidir. Gavres ve Câbir rivayetleri Buhârî’dedir.

Çapraz Başvurular

Hz. Muhammed (sav) · Bedir Savaşı · Uhud Savaşı · Hendek Savaşı (Ahzâb) · Hayber · Kureyş · Ebû Süfyân b. Harb (ra) · Ali b. Ebû Tâlib (ra) · Salâtü’l-havf (Korku Namazı) · Câbir b. Abdullah (ra) · Ammâr b. Yâsir ve Yâsir Ailesi (ra) · Bilâl b. Rebâh (ra) · Siyer Kronolojisi

Kaynaklar

S008 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 051–060. Kur’an 4:102 ve nüzul sebebi, Sahîh-i Buhârî (Gavres ve deve hakkında Câbir’den), İbn İshak (Zâtürrikā’nın tarihi) ve Abbâd b. Bişr’in gece nöbetine dair rivayete dayanır.