Recî’ Vak’ası — Siyer Ansiklopedisi

Recî’ Kuyusu’nda kurulan hain bir pusu; Peygamber (sav) tarafından, uydurma bir irşad talebi üzerine muallim olarak gönderilen ~10 kişilik sahâbî heyeti burada kıstırılıp öldürüldü — geriye kalan üç kişi ise satıldı ya da idam edildi. Kökleri, düşman bir kabile reisinin önleyici biçimde öldürülmesi olan daha önceki Abdullah b. Üneys Seriyyesi’ne dayanır.

Tarih

Abdullah b. Üneys’in seriyyesi: Muharrem, hicrî 4. Ardından gelen Recî’ pususu: Safer, hicrî 4 (yaklaşık MS 625) — Vâkıdî’ye göre Bi’r-i Maûne haberinin de Medine’ye ulaştığı gece.

Arka Plan — Abdullah b. Üneys Seriyyesi

Uhud’daki görünürdeki kayıptan sonra bedevî kabileler cesaretlendi. Reisleri Hâlid b. Süfyân el-Hüzelî önderliğindeki Hüzeyl kabilesi, Medine’ye baskın düzenlemek için ordu toplamaya başladı. Peygamber (sav) onu önlemek üzere tek bir adamı, Abdullah b. Üneys el-Cühenî’yi (ra) seçti ve ona Hâlid’i “Urane Vadisi’nde” bulacağını, “onu gördüğünde hiç kimsenin görünüşünden duymadığın kadar korkuya kapılacağını” söyledi — Peygamber (sav) o adamı hiç görmemişti, dolayısıyla bu bilginin Allah’tan olduğu kabul edilir. Yolda öğle namazının vaktinin geçmesinden korkan Abdullah, yürürken, başıyla işaret ederek namaz kıldı — bu, salâtü’l-havfin bir biçiminin ilk örneğidir. “Ordunuza katılmaya geldim” bahanesiyle Hâlid’in karargâhına sızdı ve onu öldürdü. Peygamber (sav) ona bir asâ hediye etti — “Bu, kıyamet günü benimle senin aranda bir alâmet olacak” — ve Abdullah bu asâ ile defnedildi.

Ne Oldu — Recî’ Pususu

Reislerinin intikamı için Hüzeyl, iki kabileye, Adal ve Kāre’ye para ödeyerek bir tuzak kurdurdu: Medine’ye gelip müslüman olmuş gibi yaptılar ve Peygamber’den (sav) muallim göndermesini istediler. Âsım b. Sâbit’in (ra) başkanlığında yaklaşık 7–10 sahâbî (büyük ihtimalle 10) gönderildi. Recî’ Kuyusu’nda ~100 savaşçı onlara pusu kurdu. Sahâbîler bir tepeye çekilip yaylarıyla çarpıştılar.

Âsım b. Sâbit, Uhud’da müşrik bir kadının, Sülâfe bint Sa’d’ın kocasını öldürmüştü; kadın onun kafatasından şarap içmeye yemin etmiş ve bunun için 100 deve vaad etmişti. Âsım teslim olmayı reddetti ve şöyle dua etti: “Ben gündüz senin dinini koruduğum gibi, sen de geceleyin benim bedenimi koru.” Okları, mızrağı ve kılıcı tükeninceye kadar savaştı ve şehid olarak öldü.
Kerâmet: düşman ödül için cesedine üşüştüğünde bir eşek arısı sürüsü onları kovaladı; gün batımında hiç olmayan bir yerden bir nehir fışkırdı, bedenini alıp götürdü ve kabri hiçbir zaman bilinmedi — Allah onun cesedini Sülâfe’nin yemininden korudu.

Müşrikler heyeti üç kişi kalıncaya kadar öldürdüler; onları da güvenlik sözü vererek fidye karşılığı teslim olmaya kandırdılar, sonra hayvan gibi bağladılar:

Abdullah b. Târık (ra) — “Bu, ihanetin ilk alâmetidir” diye haykırdı, yürümeyi reddetti ve orada öldürüldü.
Hubeyb b. Adî (ra) — Bedir’de öldürdüğü bir adamın intikamı için Benî Hâris tarafından satın alındı; hikâyesi kendi sayfasında devam eder.
Zeyd b. Desine (ra) — Safvân b. Ümeyye, Bedir’den sonra öldürülmesine Zeyd’in yardım ettiği babası Ümeyye b. Halef’in intikamını almak için onu satın aldı. Mekke’de herkesin gözü önünde idam edildi. Ebû Süfyân ona Peygamber’in (sav) kendi yerinde olmasını isteyip istemediğini sorduğunda Zeyd, Peygamber’in (sav) ayağına bir diken bile batmasını istemeyeceğini söyledi — bunun üzerine Ebû Süfyân, sahâbenin Muhammed’i (sav) sevdiği gibi bir liderini seven başka bir topluluk görmediğini itiraf etti.

Katılanlar

Abdullah b. Üneys el-Cühenî; Âsım b. Sâbit; Hubeyb b. Adî; Zeyd b. Desine; Abdullah b. Târık (müslümanlar). Hüzeyl, Adal, Kāre (müşrik kabileler); Sülâfe bint Sa’d; Safvân b. Ümeyye; Benî Hâris (muhalifler).

Sonuç ve Önemi

Muallim heyeti tamamen yok edildi; iki sahâbî Mekke’ye satılıp idam edildi. Bi’r-i Maûne ile aynı geceye denk gelen bu hadise, müslümanlarla Kureyş arasındaki savaştan İslâm ile şirk arasındaki topyekûn savaşa geçişi işaret etti. Hem teslim olup fidyeyle kurtulmanın hem de ölünceye kadar savaşmanın onurlu ve mükâfatlı birer tercih olduğu gösterildi.

Dersler

Teslim olmak mı, savaşmak mı — ikisi de câizdir; her birinin bir örneği vardır, her biri mükâfatlandırılır.
Abdullah b. Târık’ın tercihi, kendi ölümüne başkasının eliyle sebep olmanın intihar olmadığını gösterir.
Kerâmet (peygamber olmayanlara verilen küçük mucizeler): Âsım için eşek arıları ve nehir; Hubeyb’in üzümü.
Sahâbenin ölüm ânında bile sünnete duyduğu sevgi (Hubeyb’in abdest alması; idamdan önce başlattığı iki rekât namaz).
Kadınlara ve çocuklara zarar vermenin kesin olarak yasak oluşu (Hubeyb ile çocuk hadisesi).
Peygamber’in (sav) hayatında içtihadın câiz oluşu (Abdullah b. Üneys’in yürüyerek kıldığı namaz; idam öncesi namaz).

Çapraz Başvurular

Hz. Muhammed (sav) · Medine (Yesrib) · Mekke · Uhud Savaşı · Bedir Savaşı · Bi’r-i Maûne Vak’ası · Hubeyb b. Adî (ra) · Safvân b. Ümeyye · Ebû Süfyân b. Harb (ra) · Salâtü’l-havf (Korku Namazı) · Uhud ile Hendek Arasındaki Seferler (İkinci Bedir ve Zâtürrikā) · Kureyş · Siyer Kronolojisi

Kaynaklar

S008 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 051–060 (Bölüm 051). Vâkıdî’ye (Megāzî, aynı gece rivayeti), İbn İshak/İbn Hişâm’a ve klasik siyer ile hadis literatüründe korunan Hubeyb, Zeyd b. Desine ve Âsım b. Sâbit rivayetlerine dayanır.