Âmir b. Tufeyl

Bi’r-i Maûne’de ~70 sahâbînin katledilmesini tertipleyen — siyerin en ağır katliamı — ve Peygamber’in (sav) aleyhine dua etmesinin ardından sefil bir ölümle ölen kibirli Necid reisi. Yasir Qadhi onu küfür kalbinin timsali olarak takdim eder.

Kimliği ve Nesebi

Necid’in (Kuzey Arabistan) mahallî bir kabilesinin reisi; amcasının, müslümanlara himaye teminatı vermiş olan büyük reis Ebû Berâ Âmir b. Mâlik olduğu söylenir. (Nesebinin tamamı derslerde verilmiyor.)

Siyerdeki Rolü

İslâm’ı yalnız şartlı kabul edecek kibirli önderlerdendi. Peygamber (sav) ile pazarlığa girişmişti — ancak Peygamber (sav) ona bedevî toprakları üzerinde otorite verirse ya da vefatından sonra kendisini halefi kılarsa İslâm’a gireceğini söylemişti; Peygamber (sav) bu talepleri reddetti, bu da onun kibrini büsbütün derinleştirdi.

Önemli Olaylar

• Bi’r-i Maûne (Safer, hicrî 4). Necid’e gönderilen ~70 kurrâ, tanıtım mektubuyla elçi olarak Harâm b. Milhân’ı (ra) ona yolladığında Âmir, adamlarından birine işaret ederek onu arkadan mızrakla vurdurdu — üç katlı bir ihanet: bir elçiyi öldürmek, büyük bir reisin (kendi amcası Ebû Berâ’nın) himayesini çiğnemek ve bunu sinsice yapmak. Harâm, “Kâbe’nin Rabbine yemin olsun, kazandım!” diye haykırarak can verdi.
• Bir elçiyi öldürdükten sonra Âmir, (diğerleri reddedince) Usayye, Ri’l ve Zekvân alt kabilelerini topladı ve 400–500 kişiyle Bi’r-i Maûne’deki silahsız muallimleri kuşatıp katletmeye önderlik etti. Tek bir kişiyi, Amr b. Ümeyye’yi sağ bıraktı; onu ya haber götürsün diye ya da bir köle âzat etme yükümlülüğünü yerine getirmek için serbest bıraktı.

Şahsiyeti ve Dersler

Yasir Qadhi onu Hubeyb b. Adî’nin karşı kutbu yapar: Hubeyb, intikam eli altındayken bir düşmanın çocuğunu bağışlamışken, Âmir himaye altındaki bir elçiyi ve 70 âbidi katletti. “İman kalbi ile küfür kalbi işte böyledir. İman kalbi ahlâk sahibi bir kalptir; küfür kalbinde ise hiçbir ahlâk yoktur.”

Vefatı

Peygamber (sav) aleyhine dua ettikten sonra, (koltuk altından başlayarak) yayılan cüzam benzeri bir illete yakalandı. Kendi kavmi onu terk etti; hezeyanlar içinde bir dışlanmışa döndü ve “çölde yapayalnız, son derece ıstıraplı ve sefil bir ölümle” öldü — bu, Allah’ın cezası olarak kabul edilmiştir.

Çapraz Başvurular

• Bi’r-i Maûne Vak’ası — tertiplediği katliam
• Hubeyb b. Adî — küfür kalbine karşı iman kalbi
• Recî’ — aynı gecenin ikiz katliamı
• Ashâb-ı Suffe — kurbanlarının çoğu
• Hz. Muhammed (sav) · Medine

Kaynaklar

• S008 — Yasir Qadhi Siyer Bölüm 051–060 (Bölüm 051). Âmir b. Tufeyl’e, şartlı İslâm’ına ve ölümüne dair rivayetler, dersi verenin naklettiği şekliyle klasik siyer/megāzî literatüründen (İbn İshak, Vâkıdî) alınmıştır.